درخواست اجازه اقامت کوتاهمدت برای اهداف گردشگری چگونه انجام میشود؟ چه کسانی میتوانند درخواست دهند و چه مدارکی لازم است؟ روند دادرسی در برابر تصمیم رد یا لغو چگونه پیش میرود؟ این راهنما بر پایه رویههای اداره مدیریت مهاجرت و طرق قضایی و اطلاعات بهروز تهیه شده است.
ترکیه با زیباییهای طبیعی، موقعیت راهبردی و ظرفیت گردشگری خود هر ساله پذیرای میلیونها تبعه خارجی است. برای افرادی که با ویزای کوتاهمدت وارد شده و میخواهند مدت بیشتری در ترکیه بمانند، اجازه اقامت با هدف گردشگری که همان اجازه اقامت کوتاهمدت است، مناسبترین راهحل به شمار میرود.
این اجازه به تبعه خارجی امکان میدهد برای مدتی معین در ترکیه بدون اشتغال به کار، فعالیت تجاری یا آموزشی صرفاً برای مقاصد گردشگری، تعطیلات یا اهداف فرهنگی اقامت کند.
پایه قانونی آن ماده ۳۱ قانون اتباع خارجی و حمایت بینالمللی شماره ۶۴۵۸ و آییننامه مجوزهای اقامت است.
اجازه اقامت گردشگری معمولاً حداکثر برای یک سال اعطا میشود و میتوان پیش از پایان مدت، برای تمدید آن اقدام کرد. این اجازه حق کار ایجاد نمیکند و فقط باید برای اقامت گردشگری استفاده شود.
اجازه اقامت گردشگری به اتباع خارجیای اعطا میشود که قصد اقامت موقت در ترکیه دارند و مشمول نوع دیگری از اقامت نیستند. مهمترین گروههای متقاضی:
• افرادی که با ویزا یا معافیت ویزا وارد ترکیه شدهاند و میخواهند مدت اقامت خود را تمدید کنند،
• کسانی که در ترکیه ملکی ندارند اما برنامه اقامت گردشگری بلندمدت دارند،
• افرادی که برای گردش، تعطیلات، پژوهش یا رویدادهای فرهنگی آمدهاند،
• گردشگرانی که قصد بازگشت به کشور خود را در کوتاهمدت ندارند.
در صورت استفاده از این اجازه برخلاف هدف آن (مانند کار پنهانی، فعالیت تجاری، آموزش یا درمان) اداره مهاجرت میتواند با درخواست موافقت نکند یا اجازه صادره را لغو نماید.
درخواستها بهصورت برخط از طریق سامانه اقامت الکترونیک اداره کل مدیریت مهاجرت ارسال میشود:
https://e-ikamet.goc.gov.tr
A. مدارک لازم پیش از ثبت درخواست
B. مراحل درخواست
• ورود به سامانه و تکمیل فرم آنلاین،
• تعیین خودکار تاریخ نوبت توسط سامانه،
• تحویل حضوری مدارک در مدیریت مهاجرت استان در روز نوبت،
• در صورت لزوم، درخواست مدارک تکمیلی یا انجام مصاحبه،
• اعلام نتیجه از طریق پیامک یا ایمیل.
C. فرایند و ارزیابی
• معمولاً بررسی درخواستها ۳۰ تا ۹۰ روز طول میکشد.
• در استانهای پرتراکم (استانبول، آنکارا، آنتالیا، موغلا و …) این مدت ممکن است بیشتر شود.
• در صورت پذیرش، کارت اقامت توسط PTT به نشانی اقامت ارسال میشود.
در سالهای اخیر اداره مهاجرت در بررسی درخواستهای گردشگری کنترلهای سختگیرانهتری اعمال میکند. رایجترین دلایل رد:
• نقص، اشتباه یا جعل در مدارک،
• کفایت نداشتن موجودی حساب بانکی،
• اظهار نشانی یا محل اقامت غیرواقعی،
• هدف واقعی اقامت، کار یا تجارت باشد نه گردشگری،
• ملاحظات مربوط به نظم عمومی یا امنیت،
• ثبت شمار زیادی تبعه خارجی در یک نشانی،
• استفاده غیرمنطبق با هدف از اقامتهای پیشین.
اداره مهاجرت بهویژه در استانهایی چون آنتالیا، استانبول، موغلا، آیدین، بورسا و مرسین ممکن است برای درخواستهای گردشگری سهمیه یا محدودیتهای منطقهای اعمال کند.
حتی در صورت صدور اجازه اقامت گردشگری، این اجازه ممکن است بعداً در شرایطی لغو شود. مهمترین دلایل:
• روشن شدن ارائه اطلاعات خلاف واقع در زمان درخواست،
• احراز کار غیرقانونی در ترکیه،
• ایجاد تهدید برای نظم عمومی یا امنیت عمومی،
• از دست دادن تمکن مالی یا اظهار نادرست نشانی،
• سابقه اخراج یا وجود کد محدودیت برای شخص.
تصمیم به لغو یک اقدام اداری است؛ در صورت اعتقاد به غیرقانونی بودن، امکان طرح دعوا در دادگاه وجود دارد.
پس از ابلاغ تصمیم رد یا لغو، برای تبعه خارجی راههای اداری و قضایی برای اعتراض فراهم است.
A. اعتراض اداری
ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ، میتوان اعتراض کتبی به اداره مهاجرت ارائه کرد.
در لایحه اعتراض باید به دلایل مندرج در تصمیم پاسخ داده شود و در صورت وجود، مدارک جدید ارائه گردد. این راه هرچند الزامی نیست، فرصت بازنگری را برای اداره فراهم میکند؛ با این حال در عمل به سبب مراجعه به همان مرجع صادرکننده تصمیم، کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
B. حق طرح دعوای قضایی
در برابر تصمیم رد یا لغو، ظرف ۶۰ روز از تاریخ ابلاغ میتوان در دادگاه اداری صالح دعوای ابطال طرح کرد.
• درخواست تعلیق اجرای تصمیم (وقف اجرا) در دادخواست بسیار مهم است.
• در صورت پذیرش این درخواست، تبعه خارجی میتواند تا پایان رسیدگی در ترکیه باقی بماند.
C. نتیجه دادرسی
اگر دادگاه اقدام اداری را ابطال کند، اداره مهاجرت موظف به ارزیابی مجدد است. چنانچه دادگاه فقدان استدلال کافی یا عدم تناسب را احراز کند، ممکن است دستور تعلیق اجرا یا لغو کامل تصمیم را صادر کند.
D. طرق بالادستی
در برابر رأی دادگاه بدوی، ظرف ۳۰ روز میتوان به دادگاه اداری منطقهای (استیناف) اعتراض کرد.
• رعایت دقیق مهلتها ضروری است؛ مهلت ۳۰ روزه اعتراض اداری و ۶۰ روزه طرح دعوا، قاطِع است.
• درخواست تعلیق اجرا باید همراه با دادخواست تقدیم شود.
• صحت مدارک و اثبات هدف گردشگری اهمیت دارد.
• باید پاسخ اداره مهاجرت دریافت و دلایل و مستندات بهطور کامل ارائه شود.
• به اشخاص ناآشنا با زبان ترکی توصیه میشود با وکیل متخصص حقوق اتباع خارجی اقدام کنند.
1) اجازه اقامت گردشگری چیست؟
نوعی اجازه اقامت کوتاهمدت است که به تبعه خارجی امکان میدهد بدون کار یا تحصیل، صرفاً برای گردش، تعطیلات یا اهداف فرهنگی/اجتماعی برای مدتی در ترکیه اقامت کند. مستند به ماده ۳۱ قانون شماره ۶۴۵۸ است.
2) اجازه اقامت گردشگری برای چه مدتی اعطا میشود؟
معمولاً برای ۶ تا ۱۲ ماه. با این حال اداره مهاجرت میتواند بنا بر وضعیت متقاضی، تمکن مالی و توجیه درخواست، مدت را کاهش دهد. در برخی استانها (استانبول، آنتالیا، موغلا، آیدین و …) مدتهای کمتر از یک سال رایج است.
3) آیا میتوان مدت آن را تمدید کرد؟
بله. میتوان حداکثر ۶۰ روز پیش از انقضا از طریق سامانه اقامت الکترونیک برای تمدید اقدام کرد. با این حال در سالهای اخیر تمدیدهای پیاپی با همان دلیل غالباً رد میشود؛ اداره مهاجرت معمولاً دلایل پایدارتر مانند مالکیت ملک، پیوندهای خانوادگی، آموزش یا کار را انتظار دارد.
4) مدارک لازم برای درخواست چیست؟
• گذرنامه/سند سفر با اعتبار حداقل ۶۰ روز بیش از مدت اقامت،
• بیمه درمانی معتبر برای کل دوره،
• مستند تمکن مالی (گردش/گواهی بانکی یا گواهی درآمد)،
• مدرک محل اقامت (قرارداد اجاره، رزرو هتل یا تعهدنامه رسمی)،
• ۴ عکس بیومتریک،
• فرم اقامت الکترونیک،
• رسید پرداخت هزینهها.
ارائه مدارک ناقص یا جعلی موجب رد مستقیم درخواست میشود.
5) آیا با اجازه اقامت گردشگری میتوان کار کرد؟
خیر. این اجازه حق اشتغال نمیدهد. برای کار در ترکیه باید اجازه کار از وزارت کار و تأمین اجتماعی اخذ شود. اشتغال با صرفاً اجازه گردشگری موجب جریمه اداری و اخراج (دیپورت) میشود.
6) رسیدگی به درخواست چقدر طول میکشد؟
معمولاً ۳۰ تا ۹۰ روز؛ در استانهای پرتراکم مانند استانبول و آنتالیا ممکن است بیشتر شود. نتیجه از طریق ایمیل/SMS اعلام میشود و کارت توسط PTT ارسال میگردد.
7) اگر درخواست من رد شود چه میشود؟
تصمیم رد بهصورت کتبی ابلاغ میشود. شخص میتواند ظرف ۳۰ روز به اداره مهاجرت اعتراض اداری کند یا مستقیماً ظرف ۶۰ روز در دادگاه صالح دعوای ابطال طرح کند. رعایت مواعد مهم است؛ در غیر این صورت حق اقامه دعوا از بین میرود. تصمیم رد نهایی نیست و در کنترل قضایی قرار دارد.
8) مهلت طرح دعوا در برابر تصمیم رد چقدر است؟
۶۰ روز از تاریخ ابلاغ. این مهلت قاطِع است و با انقضای آن، حق دعوا از دست میرود.
9) آیا میتوان در برابر لغو اجازه اقامت هم دعوا کرد؟
بله. لغو نیز یک اقدام اداری است؛ میتوان ظرف ۶۰ روز در دادگاه اداری طرح دعوا کرد. در صورت ابطال، اداره مهاجرت باید دوباره رسیدگی کند.
10) آیا در مدت رسیدگی قضایی میتوانم در ترکیه بمانم؟
اگر دادگاه با درخواست تعلیق اجرا موافقت کند، تا پایان فرایند دادرسی اقامت قانونی ممکن است. تعلیق اجرا اثر تصمیم اداری را بهطور موقت متوقف میکند.
11) آیا پس از رد یا لغو باید فوراً کشور را ترک کنم؟
پس از ابلاغ تصمیم رد یا لغو، معمولاً مهلت ۱۰ روزه برای خروج داوطلبانه داده میشود. اگر دعوا طرح و تعلیق اجرا پذیرفته شود، این تکلیف معلق میگردد؛ لذا در جریان دعوا امکان اقامت قانونی وجود دارد.
12) آیا میتوانم با همان دلیل دوباره درخواست بدهم؟
خیر. درخواستهای تکراری با همان دلیل غالباً رد میشوند. در صورت انقضای ویزا، شخص باید خارج شده و مجدداً ورود کند. در درخواست جدید باید دلایل رد پیشین رفع و پایهای متفاوت (مانند مالکیت ملک، پیوند خانوادگی یا وضعیت مالی جدید) ارائه شود.
13) دلایل رایج لغو اجازه اقامت گردشگری چیست؟
• ارائه مدارک خلاف واقع،
• اشتغال غیرقانونی،
• اظهار نادرست نشانی،
• خطر برای نظم/امنیت عمومی،
• از دست رفتن تمکن مالی،
• استفاده از مدارک اقامت جعلی.
در این موارد ممکن است علاوه بر لغو، تصمیم اخراج نیز اتخاذ شود.
14) در کدام شهرها دریافت اقامت گردشگری دشوارتر است؟
در استانهای استانبول، آنتالیا، موغلا، آیدین، بورسا و مرسین به سبب تراکم اتباع خارجی، محدودیتهایی اعمال شده و نرخ پذیرش درخواستهای نخستین گردشگری پایین است.
15) تمکن مالی چگونه اثبات میشود؟
متقاضی باید نشان دهد در مدت اقامت، هزینههای خود را میتواند تأمین کند. اداره مهاجرت معمولاً رقمی بالاتر از حداقل هزینه معیشت ماهانه انتظار دارد. برای اقامت ۱۲ماهه نمایش حدود ۱۵۰٬۰۰۰ لیر ترکیه در حساب، بهطور معمول ایمن تلقی میشود. حساب باید به نام متقاضی باشد.
16) آیا پس از رد یا لغو، خطر اخراج وجود دارد؟
بله. در صورت کشف مدارک جعلی، اظهارات خلاف، مخاطرات امنیتی یا اشتغال غیرقانونی، ممکن است تصمیم اخراج (دیپورت) صادر و کد محدودیت (مانند V-70، Ç-150، G-87) درج شود. این اقدامات نیز قابل اعتراض قضایی است.
17) اعتراض اداری یا دادخواست چگونه باید تنظیم شود؟
صرف نوشتن «اعتراض دارم» کافی نیست. باید استدلال حقوقی، دلایل و اسناد پیوست شود. معمولاً این موارد درج میگردد:
• تاریخ ابلاغ تصمیم رد/لغو،
• مبانی حقوقی (ماده ۳۱ قانون ۶۴۵۸، مواد آییننامه اقامت و …)،
• دلایل مادی (گردش حساب بانکی، قرارداد اجاره، بیمهنامه و …)،
• خواسته مبنی بر لغو تصمیم یا بازنگری.
18) آیا گرفتن وکیل الزامی است؟
الزامی نیست، اما بهدلیل فنی بودن دادرسی اداری، توصیه جدی میشود. تنظیم دقیق دادخواست، محاسبه مواعد، درخواست تعلیق اجرا و ارائه ادله، نیازمند حمایت وکیل متخصص است.
19) اگر در دعوا پیروز شوم، دوباره میتوانم اجازه اقامت بگیرم؟
بله. با ابطال تصمیم توسط دادگاه، اداره مهاجرت باید پرونده را مجداً بررسی کند و معمولاً اجازه اقامت دوباره اعطا میشود.
20) رسیدگی به دعوای ابطال رد اقامت گردشگری چقدر طول میکشد؟
در دادگاه صالح، بهطور متوسط ۴ تا ۸ ماه به طول میانجامد؛ اما بسته به حجم کار دادگاه متغیر است. درباره تعلیق اجرا معمولاً ظرف ۱۵ تا ۶۰ روز تصمیمگیری میشود.
21) آیا فرزندانم با اقامت گردشگری میتوانند به مدرسه بروند؟
بله. فرزندان دارندگان اقامت گردشگری میتوانند در مدارس دولتی یا خصوصی مورد تأیید وزارت آموزش ملی ثبتنام کنند. اما برای برنامههای طولانیمدت آموزشی، اقامت با هدف تحصیل مناسبتر است.
22) اگر اداره مهاجرت دلیل رد را ذکر نکند چه باید کرد؟
گاهی در ابلاغ فقط عبارت «مناسب تشخیص داده نشد» درج میشود. در این حالت میتوان بر اساس قانون حق دسترسی به اطلاعات درخواست ارائه دلایل کرد. در عمل، با طرح دعوا، اداره مهاجرت موظف به تبیین دلایل نزد دادگاه است و بدینسان علت رد روشن میشود.
23) در چه مواردی تمدید معمولاً پذیرفته نمیشود؟
• استفاده از اقامت قبلی خلاف هدف،
• ۲ یا ۳ بار درخواست با همان دلیل،
• اعلام نکردن تغییر نشانی،
• کاهش تمکن مالی.
در این وضعیت باید با هدف متفاوت (مانند مالکیت ملک، اقامت خانوادگی و …) اقدام شود.
25) آیا میتوان از طریق وکیل درخواست داد؟
بله. اتباع خارجی میتوانند با وکالتنامه رسمی (محضری) به وکیل خود اختیار دهند تا هم فرایند اقامت و هم دادرسی را پیگیری کند. با این حال، در فرایند صدور اقامت، بهدلیل اخذ اثرانگشت، متقاضی باید در روز نوبت شخصاً حاضر شود.
اجازه اقامت گردشگری شیوهای قانونی برای اقامت کوتاهمدت در ترکیه است؛ اما در سالهای اخیر، بررسیها سختگیرانه و مدارک بهطور دقیق ارزیابی میشوند. بنابراین، در مراحل درخواست، اعتراض اداری یا دادرسی، همکاری با وکیل متخصص حقوق اتباع خارجی بهترین راه برای پیشبرد درست و مؤثر روند است.
